شود . آنگاه پس از دانش منطق بعقيدهء دانشمندان اين علوم انسان يا در محسوسات مىانديشد ، مانند اجسام عنصرى و مواليد آنها از قبيل : كان و گياه و جانور و اجسام آسمانى و حركات طبيعى [ يا نفسى ] [ 1 ] كه حركات از آن برانگيخته مىشود و جز اينها . و اين فن را بنام دانش طبيعى ( فيزيك ) مىخوانند . و آن دومين گونهء دانشهاى عقلى است . و يا آنكه در امور ماوراى طبيعت چون روحانيات مىانديشند و آن را علم الهى « متافيزيك » مىنامند و سومين گونهء دانشهاى عقلى بشمار مىرود . و دانش چهارم آن است كه در مقادير بينديشند و آن مشتمل بر چهار دانش است . و آنها را تعاليم [ 2 ] مينامند نخستين آنها دانش هندسه است كه عبارت از انديشيدن در مقادير است بر اطلاق با مقادير منفصل از جهت معدود بودن آنها يا متصل . و آن يا داراى يك بعد است كه خط باشد يا داراى دو بعد كه سطح است يا داراى سه بعد و آن عبارت از جسم تعليمى « هندسى » است ، و علم هندسه در اين مقادير و آنچه بر آنها از حيث ذات يا از لحاظ نسبت يكى به ديگرى عارض مىشود گفتگو مىكند . و دوم دانش ارتماطيقى است [ 3 ] و آن شناختن كمّ منفصلى است كه عدد باشد و بدست آوردن خواص و عوارضى كه بدان مىپيوندد . سوم دانش موسيقى است و آن شناختن نسبتهاى آوازها و نغمه‌ها به يكديگر و سنجش آنها به عدد است و نتيجهء آن معرفت آهنگهاى غناست . چهارم دانش هيئت است ، و آن تعيين اشكال افلاك و حصر اوضاع و تعدد آنها براى هر يك از سيارات و [ ثوابت ] [ 4 ] است و اين امور بوسيلهء حركات آسمانى شناخته مىشود كه آنها را مىبينيم و در هر يك موجود است از قبيل : رجوع و

--> [ 1 - ) ] در موجودات و عوارض آنها « نسخهء خطى ينى جامع » . [ 2 - ) ] رياضيات Mathematiques [ 3 - ) ] Arithmetique [ 4 - ) ] در چاپهاى مصر و بيروت و « نسخهء ينى جامع » نيست .